ŞEHİR Mİ BANA TUTSAK
Şehr-i İstanbul, taşı toprağı altın şehir. İki kıtayı
öpüştürüp, martılı baş dönmeleri yaratan başlı başına bir Şehristan. Onlarca
medeniyetin elde edemediği, hırçın kadın. Çok cilveli, nazlı, iktidar sahibi
yosma. Gün geçtikçe şarap gibi yıllanan ve yıllandıkça güzelleşen fahişe. Ama
her ne olursa olsun iktidarını yitirmeyen acımasız kraliçe.
Her sabah
uyandığımda hava ya çok bozuk olduğundan grisine ya da çok sıcak olduğundan
nemine küfür ettiğimin şehri. İşte tüm griliğine karşın bu şehir 2010 için
Dünya Kültür Başkenti seçildi. 2010 yılında görkemli bir törenle tacını takacak
olan bu kraliçenin taç giyinme töreninden peki kaç kişi haberdar bu şehirde?
Peki ya gerçekten de hak ediyor mu bu başkentliği?
Kültür
deyince aklımıza ilk olarak dünyada nadiren rastlanacak güzellikler geliyor.
Örneğin bir gemiyle Marmara’dan Boğaz’a girdiğimiz düşleyelim. Hemen sağımızdan
bizi yemyeşil adalar selamlasın. Sonra kafamızı sola çevirip kıpkırmızı
rengiyle Aya Sofya ve tarihe tanıklık emiş Sultanahmet’i görelim. Ve tekrar
sağa çevirince başımızı uzaktan Çamlıca ve hemen önümüzde sarı balonu ve
rıhtımıyla Kadıköy. Haydarpaşa Garı selamlasın her geçip giden trenleriyle
bizi. Hadi boynumuzu biraz daha yorup tekrar kafamızı sola döndürelim. Sarayburnu
üzerinde Topkapı Sarayı, Eminönü, Haliç ve Galata Kulesinin seyrine dalalım.
Şöyle bir derince nefes çekip sağ taraftan gözümüze ilişen o prensese Kız
Kulesine dönüp reverans yapalım. Ve evlerin sona erdiği yerde cami ve
meydanlarıyla Üsküdar karşılasın bizi. Sonra da Beşiktaş tarafına gözlerimizi
çevirip daha da yukarda Taksim’i, Pera’yı görelim. Aşağısında farklı duruşuyla
Dolmabahçe mendilini sallasın ki kendisi Osmanlı’nın son limanı ve Çırağan
Sarayı hemen en yakın arkadaşı Kabataş Lisesiyle yolculasın bizleri.
Tam da o
anda, üzerimizde yirmi yirmi beş saniyelik bir serinlik dolsun. İki kıtanın
kulaklarını çeken güzel gerdanlık Boğaz Köprüsünden geçtiğimizi böyle
anlayalım. Sonra Koca Beylerbeyi’nin Sarayına bakalım. Ama saraya bakıyoruz
diye de aman ha çevresindeki balıkçıları Çengelköy civarında görmemezlikten
gelmeyelim. Onlar denizin askerleri.
Buraya
kadar insanı büyüleyen, sihirli şehrimizin deniz üzerindeki büyüsünü
güzelliklerini saydık da bir de vapurdan inip de şehrin içlerine ilerlesek mi?
Acaba orada neler oluyor bu görkemli kültür başkentinde.
Biz
vapurumuzu en iyisi ilk olarak Sarıyer’e yanaştıralım. Hemen bizi boğazın başka
bir değişmezi yalılar karşılasın. Sonra Maden yönüne doğru ilerleyelim. Ne de
olsa yemyeşil gözüküyor, ne kadar güzel bir manzarası vardır. Yürüyelim
yürümesine de şu ayakkabımı çamur içinde bırakan kazılara ne demeli. Eğilip
silsek mi? Hop kardeş dikkat etsene, şurada eğildik hayvan mısın ne
çarpıyorsun? Nasıl ya hem suçlu hem güçlü bir daha gelip sen nasıl vurursun
bana? Topla tamam kaç kişiysen gel. Ya uzatma git işte. Her neyse en iyisi bu
işi uzatmamak için biz buradan uzaklaşalım. Ne yapsak, ne yapsak? En iyisi biz
karşı yakaya geçelim. Şuradan bir vapurla Beykoz’a gidelim. Nasıl ya nasıl
vapur yok. E tam karşısı ama. Şimdi illa Deniz Otobüsü mü bekleyeceğim? İyi
peki.
Deniz
Otobüsüyle Beykoz’a geçtiğimizde bizi ilk karşılayan o ılık meltemdir. Ve işte
adımımızı attığımız yer tarihi İstanbul’un o en uzak sayfiye yeri: Beykoz.
Fakat şu ilerde olan da ne? Şu tarihi yapının altında içen adam da ne yapıyor?
Yanlış mı görüyorum yoksa adam tarihi eseri karalayıp tahrip mi ediyor? Hayda
çevrede bu adama dokunacak bir adam yok mu? Şu sağda ilerleyen adama rica etsek
yardım eder mi? “Ya kardeş pardon. Şu adamı görüyorsun sen de değil mi? Hani
bir el atsan da durdursak. Yazık ediyor canım tarihe. Nasıl ya sen nasıl dersin
Ne yaparsa yapsın bana dokunmayan yılan bin yaşasın. Şimdi sen bana bunu
görmezden gel mi diyorsun? Ayıp değil mi, yazık değil mi şu tarihe? Nasıl önemsiz
bir taş parçası, resmen tarihe tanıklık eden bir duvar o.”
Biz en
iyisi yine buradan uzaklaşalım. Bir otobüse binip Anadolu Hisarına mı gitsek?
Evet evet gidelim. Hem orada köprü altı meyhanesinde biraz rakıyla demleniriz
boğaza karşı. Stresimiz de gider. Ama nerde kaldı bu otobüs. Saat 10.50 ama
yazıda otobüsün 10.45te burada olması lazım. Hayda yoksa gelmeyecek mi? Yürüsek
mi? Hadi tembellik etmeyelim yürüyelim. Zaten trafik de var, otobüste kesin
tıkış tıkıştır.
Nihayet
varıp Hisar’a sıcak altında serin rakımızı Boğaz’ın engin maviliklerine doğru
yudumlarız. Sonra biraz kafamız güzelleşince o çektiğimiz sıkıntılar da şehrin
boğucu grisi de hiç gelir bize. Ama burada oturmak güzel de şehri geziyorduk
hatırlarsanız. Hesabı ödeyip kalkalım hemen. Malum Şehr-i İstanbul, taşı
toprağı altın şehir, bekletmeye gelmez. Patron o.
Sarı
dolmuşlara binip Üsküdar’a gideriz. Aslında çok da uzun olmayan yol,
daracıklığı ve trafiği nedeniyle adamı bunaltır da bunaltır. Ama Üsküdar’a
vardığınızda Bir yanda Mihrimah Sultan bir yanda Valide Sultan Cami sizi
karşılayınca yine tarihin şefkatli kollarına kendinizi bırakırsınız. Ama o
caminin önündeki tarihi çeşmede neler oluyor? O ne ya? Nasıl yani? Çeşmenin
yalağında biri mi yatıyor ben mi yanlış görüyorum? Adam da pek iyi görünmüyor?
Üstü başı yırtık, paramparça, muhtemelen açtır da. “Ya pardon şu adam hep
burada mıdır? Tanıyor musunuz? Bir şeyi mi var acaba? Nasıl yani nasıl bana ne?
Görmüyor musunuz adam orada perperişan yatıyor.Hadi onu bırakın tarihi bir
çeşmenin yalağında yatılır mı tarihe ayıp değil mi, saygısızlık değil mi? Siz ne diyorsunuz nasıl yani bunlardan çok
var, yardım etsem ne olur, etmesem ne olur da ne demek? Peki tarihten geçtim
insanlığınız da mı kalmadı adama yardım edecek kadar. Tamam belki tinerci olabilir
ama o da insan değil mi? İlla dışlamanız mı gerek. Siz değil misiniz din
kardeşiyiz diyen. Şimdi nerede kardeşliğiniz? Nasıl yani adam bağımlı diye
kafir mi? Of en iyisi biz Beşiktaş’a geçelim.
Motora
binip Beşiktaş’a vardığımızda Osmanlı’nın son sarayı, son nefesi olan
Dolmabahçe bizi solumuzdan ihtiyar gözleriyle süzer. Sizde karşı konulamaz
saygıdeğerliğinden gayr-ı ihtiyari de olsa eğilip selamınızı verirsiniz. Karaya
ilk adımımızı attığımızda ise çok dikkatli olmamız lazım. Maazallah ayağımızı
bir dolmuşçu hızla gelirken ezebilir. Dikkatli bir şekilde otobüs duraklarının
oraya geçelim ama geçerken direk Barbaros Bulvarına odaklanmayalım. Solumuzda
yer alan Deniz Müzesine de uğramalı. En azından bahçesindeki tarihi savaş
malzemelerini görmeli. Ardından Barbaros Bulvarı’na doğru yürümeli fakat o dört
yol ağzında da neler oluyor? Nasıl yani, o kadın nasıl bir şey yapıyor. Büyük
akrobat sanırım. Motosiklet önde, kadında motosiklete çantayla tutunmuş şekilde
sürünerek şov yapıyor. Püh be şimdi anladım. Zavallı kadın. Kapkaça uğramış
demek. Hayda ben de tam köşedeyim en iyi hızlı hızlı çıkayım şu yokuşu da beni
de sürüklemesinler böyle.
Kan ter
içinde, yorgun argın varırsınız Yıldız Sarayı önündeki Yıldız Parkına. Lüks
oteller izin verdiğince denizi seyredersiniz. Sağınızda üniversiteli
öğrencilerin sesleri vardır. Ama o seslerin arasından bir garip ses
işitirsiniz. O ses size der ki: “ Abi be bir ekmek parası, valla açım” Siz önce
anlamazsınız ama sonra ses doğru döndüğünüzde elinde bir şarap şişesiyle,
sakallı bir adam karşınızda durmaktadır. Siz o anın şokunu atlattıktan sonra
adamı üzmemek için sessiz kalır ve tekrar deniz yönüne çevirirsiniz başınızı. O
adam da ağır ağır sizden uzaklaşır. Fakat yine farklı bir ses duyarsınız. Yine
aynı yöndedir bu sefer iki ses kulağınıza çalınıyordur. Demin ki adam aynı
sözleri tekrarlarken bu sefer karşısındaki ses sert ve kararlı halde: “Ne
yemeği şerefsiz kafir, dinsiz pezevenk. Alacaksın parayı şaraba yatıracaksın
değil mi? Sonra biz karımızı kızımızı nasıl parka yollayalım. Elin ayağın
tutuyor git bir iş bul, çalış paranı kazan, kendine ev tut içinde ne bok
yiyorsan ye. O anda Üsküdar’da hissettikleriniz hissedersiniz. Oradan da mı
gitmeli acaba? Sanırım yanıtı biliyoruz. Evet.
Otobüse
binip Taksim’e çıkarsınız. Karşınızda üç seçenek vardır. Ya AKM’ye gideceksiniz
ki orada sizi Kültür Merkezi’nin yıkımı karşılayacaktır, bu nedenle hemen
eledik, ya ikinci seçenek sola doğru dönüp Gezi Parkına gitmek, ama orada da
polisler kuşatmış oturulmaz. Biz en iyi klişeyi yapıp yine İstiklâl Caddesine
geçelim.
Taksim’de
meydanda ki anıtı selamlayıp, kilisenin sağından hamburger ve döner kokuları
arasında girersiniz Cadde-i Kebir’e. Sağ yanınızda konsolosluğun kocaman
Fransız Bayrağı salınmaktadır. Siz hem insan trafiği içinde bir şerit bulmaya,
hem insanlara çarpmamaya, hem de tramvay altında kalmamaya uğraşırken bir
bakarsınız ki Cami’nin yanına gelmişsiniz. Çevrenizde turistler, gençler,
üniversiteliler, Islık çalan adam, satıcılar ve travestiler vardır artık.
Galatasaray’a
gelmeden sağa dönüp içeri girer ve Nevizade’ye dönersiniz. Orada taburelerden
birine kurulur ve biranın yanına patates kızartması söylersiniz. Çevrenizden
sanat, kültür, gençlik konuları konuşulurken bir anda onlarca kişiden çıkan bir
ses entelektüel muhabbetleri yırtar: “Yürüyoruz sessiz ve kederli Nevizâde
Geceleri, İnletiyoruz hep çıkışında İstiklâl Caddesini, Zaten Aşklar hep yalan
dolan, sonu hep acı hüsran bize her sevdadan geriye kalan Sadece Galatasaray,
Cimbombom’um Cimbombom’um canım feda olsun sana hiçbir şeye değişilmez senin
sevgin bu dünyada”
Muhtemelen
n’oluyor deyip de oradan kaçmak istersiniz. Çünkü siz kültür başkentinde çok
kültürlü kişilerle entel muhabbetler yapmaya gelmişsinizdir. James Joyce Barın
orada da karşınıza Çarşı grubu ellerinde “Çarşı Her şeye karşı” pankartıyla
çıkınca hele ki “A” harfleri anarşist simgesiyle yazılmışsa siz hiçbir dakika
bile durur musunuz orada? E napıyoruz? Topukluyoruz.
İlk
istikametimiz Galatasaray Lisesi önü fakat o demiz parmaklıklı görkemli kapının
önünde duran kadınlara ne olmuş. Doğru ya bunlar tutuklu yakınlarıydı, Demek
yine polislerden dayak yediler. Yine karışır mı acaba ortalık. En iyisi Aznavur
Pasajına gidip biraz alış veriş yapalım. Hem kültürel şeyler de satılıyordur.
Gümüşler, fesler, takılar. Hem alırız hem kafa dağıtırız.
Aznavur
Pasajından Tünel’e doğru yürüdüğümüzde ise yanımıza muhtemelen bir adam
yanaşacak ve bize: “Abi içerde mükemmel kitaplarımız var. Yakından görmek
istemez misin? Sarışın, esmer, kumral her türlü yerli yabancı kitap bulunur.
İstersen gel bir içkimizi iç, hem müzikli eğlencelidir yerimiz hem okursun hem
kafa dağıtırsın” diye teklifte bulunur. Ben işin aslı girmeyeceğim
girecekleriniz varsa yolunu ayırsın bizle, biz Tünel’e devam ediyoruz.
Tünel’e
geldiğimizde çevremizde bizi müzik malzemesi satan dükkanlar karşılar. Biz
daracık sokaktan biraz daha aşağı ilerler ve sağa dönüp. Cenevizlilerden bize
hatıra kalan Galata Kulesine çıkarız. Terasında biraz tuzlu da olsa yemeğinden
yer, Boğazın seyrine dalarız. Gözümüzün önünde canlanır Hezarfen’in
kanatlarıyla Doğancılar Parkı’na uçuşu ve kellesinin kesilmesi. Ve Bekri
Mustafa’nın kafası ve Sultanahmet’te Vakvak ağacında asılı cesetler. Tütün
içiyor diye öldürülenler.
Gözümüz
aniden yandaki dar sokağa takılır. Neve Şalom Kilisesi önüne. Sonra bombanın
izleri bir bir ortaya çıkar sokaktan. Hala dolaşıyor mudur orada patlamada ölen
insanların ruhları. Hala Yoel nöbet tutuyor mudur acaba? Peki neden öldü Yoel,
ne için öldürüldü acaba?
Hani birkaç
gün sonra şimdi hayalet gibi olan ve üstü örtülerle örtülüp saklanmaya
çalışılan o banka binası önünde patlayan bombada ölenler, ya Galatasaray’da ki
patlamada ölenler, yaralananlar. Şimdi ne yapmaktalar. Biraz ötesinde lüks
mağazalarda para saçan insanlar hatırlıyorlar mı o patlamayı, yoksa sadece
gösterişli bir sinema filmi izler gibi seyrettiler ve unuttular mı? Peki
Şişli’de yürüyenler düşünür mü hiç acaba Hrant neden vuruldu ensesinden,
kahpece. Ya kara eylüllerde neden yağmalanıp da kaçmak zorunda bırakıldı Eleni
ve Yorgos. Kültür Başkenti’nin neresinde o kurşun ve yağmacıların fırlattıkları
sopalar. Ya ölen diğer gazeteciler, sokakta sazıyla yürürken vurulup ölen
aleviler ve solcular. Onlarla birlikte gömüldüler mi toprağa, onları öldüren
zihniyetler de? Evet onlar öldü ama kim bilir kaç binlerde yaşıyorlar.
Şimdi
diyeceksiniz ki, çok da iyi biliyorum; bu kara gri dediğin şehrin yazısını
yazan sensin, bu şehirden madem nefret ediyorsun durman ne abes. Ve ne kadar
negatifsin diyeceksiniz elbette. Ya sev ya terk et diyeceksiniz bu şehri. Terk
etmek kolay, terk etmedim değil. Ben bu şehrin tutsağı değilim de sanırım bu
şehir bana tutsak. Yani yok başka bir cehennem her yerde yaşıyoruz,
Kültür
başkentimizde gri siyah mutluluklar sizlere…
